Zabawki Montessori według wieku: niemowlę, rok, 2 i 3 lata

Zabawki Montessori dobiera się według tego, co dziecko może zrobić z pomocą, a nie wyłącznie według liczby na opakowaniu. Wiek pomaga uporządkować propozycje, ale nie zastępuje obserwacji. Dzieci rozwijają umiejętności w różnym tempie, a ta sama pomoc może mieć sens w innym momencie u każdego dziecka.

Jeśli chcesz najpierw zrozumieć, czym pomoc Montessori różni się od zabawki z etykietą Montessori, przeczytaj główny artykuł o zabawkach Montessori dla niemowląt. Tutaj skupiamy się na doborze według etapu.

Najpierw obserwacja, potem zakup

W podejściu Montessori dorosły przygotowuje środowisko i obserwuje dziecko. Association Montessori Internationale opisuje obserwację jako ważną część roli dorosłego, bo pozwala rozpoznać zainteresowania, potrzeby i moment, w którym warto zaproponować inną aktywność.

Dlatego przed wyborem pomocy sprawdź:

1. czym dziecko zajmuje się samo, gdy ma spokojne miejsce;
2. czy częściej patrzy, chwyta, przenosi, wkłada, wyjmuje czy sortuje;
3. czy potrafi powtórzyć prostą czynność;
4. czy pomoc ma jeden zrozumiały cel;
5. czy można jej używać bez małych elementów i innych zagrożeń odpowiednich dla danego etapu.

To ostatnie kryterium jest ważniejsze od nazwy „Montessori”. Materiał i konstrukcja muszą odpowiadać dziecku, które będzie z niego korzystać.

Niemowlę: patrzenie, ruch i chwytanie

W pierwszych miesiącach życia zabawka nie musi mieć wielu funkcji. Znaczenie może mieć spokojne obserwowanie prostego przedmiotu, swobodne poruszanie się i stopniowe sięganie po rzecz znajdującą się w zasięgu.

Na tym etapie sens mają pomoce, które:

• mają prostą formę i wyraźny kontrast;
• można obserwować bez uruchamiania dźwięków i świateł;
• są dostosowane do chwytania, gdy dziecko zaczyna sięgać;
• nie wymagają od dziecka wykonania instrukcji krok po kroku.

Nie chodzi o to, żeby kupić zestaw na każdy miesiąc. Lepiej obserwować, czy dziecko patrzy na przedmiot, próbuje go dosięgnąć albo utrzymać. Gdy pomoc przestaje być interesująca, można ją odłożyć i wrócić do niej później.

Około pierwszego roku: wkładanie, wyjmowanie i przenoszenie

W okolicach pierwszego roku wiele dzieci interesuje się czynnościami, które mają wyraźny początek i koniec. Przedmiot znika w pojemniku, pojawia się ponownie, przechodzi przez otwór albo zmienia miejsce po przeniesieniu.

Przykładowe pomoce na tym etapie to:

• pojemnik z dużym otworem i bezpiecznymi elementami;
• proste układanki z dużymi uchwytami;
• przedmioty do wkładania i wyjmowania;
• nieskomplikowane czynności praktyczne wykonywane przy dorosłym.

Ważna jest prostota. Jeśli pomoc ma kilka rodzajów otworów, gra melodie i świeci, trudniej ustalić, co naprawdę zainteresowało dziecko. Jedna czynność naraz daje dorosłemu lepszą informację i pozwala dziecku powtarzać działanie.

Dziecko około dwóch lat: dopasowanie i pierwsze czynności praktyczne

W tym okresie można proponować pomoce, które wymagają dopasowania, przenoszenia, porządkowania i wykonywania krótkiej sekwencji czynności. Association Montessori Internationale wskazuje, że środowisko dla małego dziecka powinno wspierać samodzielne działanie w ramach jasnych granic.

Przykłady:

• proste układanki o niewielkiej liczbie elementów;
• sortowanie przedmiotów według jednej cechy;
• przelewanie lub przesypywanie pod nadzorem dorosłego;
• składanie i rozkładanie prostych elementów;
• odkładanie pomocy na niską półkę po zakończeniu pracy.

Nie trzeba przyspieszać poziomu trudności. Jeśli dziecko powtarza tę samą czynność, to nie jest sygnał, że pomoc trzeba natychmiast wymienić. Powtarzanie pozwala sprawdzić, czy konstrukcja jest dla niego zrozumiała.

Dziecko około trzech lat: jedna cecha i samodzielna kontrola błędu

W wieku około trzech lat można wprowadzać pomoce, które wyraźniej izolują jedną cechę: rozmiar, kształt, długość albo sposób dopasowania. Przykładem klasycznej pomocy jest różowa wieża, w której zmienia się rozmiar sześcianów, a pozostałe cechy pozostają takie same.

Przy wyborze sprawdź, czy dziecko może samo zauważyć rezultat działania. Element może nie pasować, wieża może się przewrócić, a kolejność może przestać być zgodna z celem zadania. Taka informacja wynika z konstrukcji pomocy, nie z oceny dorosłego.

To nadal nie jest egzamin ani harmonogram. Jeśli konkretna pomoc jest za trudna, odłóż ją. Jeśli dziecko używa jej inaczej, najpierw obserwuj, czy sposób użycia nie wynika z jego zainteresowania i czy pozostaje bezpieczny.

Czego nie robić przy wyborze według wieku

Nie wybieraj zabawki tylko dlatego, że na opakowaniu widnieje przedział „od 0 miesięcy”. Taki opis nie mówi jeszcze, czy dziecko może z pomocy korzystać bezpiecznie ani czy jej cel pasuje do jego aktualnych możliwości.

Nie kupuj kilku zestawów naraz tylko po to, żeby pokryć każdy etap. Najpierw sprawdź, czy dziecko korzysta z jednej pomocy i czego szuka przy następnym działaniu.

Nie przypisuj zabawce obietnic dotyczących rozwoju, inteligencji albo przyszłych wyników w nauce. Zabawka może dawać okazję do określonej aktywności. Nie pozwala to przewidzieć indywidualnego rozwoju dziecka.

Krótka lista przed wyborem

Przed zakupem lub przygotowaniem pomocy odpowiedz na pięć pytań:

1. Co dziecko robi teraz z własnej inicjatywy?
2. Jaki jeden cel ma pomoc?
3. Czy konstrukcja pozwala dziecku zauważyć wynik działania?
4. Czy elementy są odpowiednie dla tego dziecka i używane pod właściwym nadzorem?
5. Czy po zakończeniu można odłożyć pomoc na dostępne miejsce?

Jeśli odpowiedzi są jasne, wiek z etykiety ma drugorzędne znaczenie. Najważniejsze jest dopasowanie pomocy do obserwowanej aktywności, prosty cel i bezpieczne środowisko.

Źródła podstawowych zasad:

• Association Montessori Internationale: See, Support, Share;
• Association Montessori Internationale: The Development of Independence in the First 3 Years of Life;
• Montessori Foundation: Curriculum Scope and Sequence.